Khiêm Nhường Đích Thực Theo Thánh Têrêsa Avila

         Có một điều chúng ta dễ nhận thấy, trong các tác phẩm của Thánh Têrêsa thành Avila, đó là ngài thường hay đề cập và chú trọng đến nhân đức khiêm nhường hơn các nhân đức khác. Đối với vị thánh này, khiêm nhường là một trong những nhân đức quan trọng nhất trên con đường hoàn thiện thiêng liêng. Nhân đức này là nền tảng của đời sống thiêng liêng và cầu nguyện. Không có một tâm hồn hoàn thiện nào có thể thiếu vắng nhân đức này. Theo Thánh Têrêsa, khiêm nhường là sự tự biết mình, là sống theo sự thật về chính mình. Bên cạnh sự hiểu biết về bản thân, sự khiêm nhường đích thực còn “bao gồm việc chúng ta hài lòng với những gì Chúa ban cho chúng ta” (Têrêsa Avila, Đường Hoàn Thiện, chương 17, 71). Nhận thức đúng đắn về đức khiêm nhường là điều hết sức cần thiết và quan trọng trên con đường hoàn thiện. Việc thiếu sự khiêm nhường khiến chúng ta thường không hài lòng với những gì mình có và với chính con người mình. Đôi khi nó mang lại cho chúng ta sự bất hạnh và oán giận đối với bản thân và những người khác. Điều quan trọng là chúng ta phải hiểu biết chính mình và nhận ra ân sủng của Thiên Chúa đang hoạt động trong mình bằng cách nhận ra rằng mọi sự đều do Thiên Chúa quan phòng trong bàn tay từ ái Người.

       Khiêm nhường là “nhân đức cơ bản và cần thiết” (63) mà người cầu nguyện cần phải có. Một người có tâm hồn khiêm nhường là người không đánh giá thấp cũng không đánh giá quá cao mình mà đúng hơn là nhìn nhận chính mình theo sự thật. Biết được sự thật về chính mình, chúng ta sẽ hiểu biết nhiều hơn về Thiên Chúa, Đấng mà từ nơi Người họ có được chính sự hiện hữu của mình, và cũng từ Người mà phát xuất mọi ân sủng chúng ta nhận được. Một tâm hồn khiêm nhường sẽ nhận ra rằng họ chẳng xứng đáng được nhận gì cả, mặc dù Thiên Chúa vẫn ban cho họ rất nhiều ân sủng tốt lành “để họ được sống và sống một cách dồi dào” (Ga 10:10). Như vậy, trong khiêm nhường, chúng ta sẽ biết rằng tất cả đều là ân sủng của Thiên Chúa và chúng ta hài lòng với bất cứ điều gì Người ban cho mình với một lòng biết ơn sâu xa. Vì “chúng ta không thực sự hiểu biết chính mình và không biết mình cầu xin điều gì” (71), nên chúng ta cần tin cậy vào sự khôn ngoan của Thiên Chúa để hoàn toàn tùy thuộc vào Người. Khi tín thác vào Thiên Chúa, tâm hồn khiêm nhường “luôn sẵn sàng cho những gì Thiên Chúa muốn thực hiện nơi mình” (66), và người ấy không bao giờ phàn nàn nhưng chỉ hy vọng và cúi đầu trước một mình Thiên Chúa tốt lành của họ. Người khiêm nhường ý thức được rằng mọi sự cuối cùng đều đến từ Thiên Chúa; do đó, họ sở hữu một sự bình an hoàn hảo của một trái tim kiên cường không sợ hãi. Họ “làm việc một cách vui vẻ” (70) bất cứ công việc gì họ được yêu cầu thực hiện vì sự hài lòng ấy mang lại cho họ niềm vui sâu thẳm trong tâm hồn. Sự khiêm nhường trong tâm hồn cho họ khả năng đánh giá cao những gì họ có và con người mà chính họ là; nó không mang lại sự oán hận và cay đắng đối với chính họ và những người khác như thường thấy ở những tâm hồn thiếu vắng đức khiêm nhường này. Thánh Phanxicô thành Át-si-si, một con người khiêm nhường, đã không nghĩ mình xứng đáng với bất cứ điều tốt đẹp nào, vì thế mọi sự đối với Ngài đều là hồng ân; do đó, Ngài không bao giờ bất mãn với những gì Chúa ban cho Ngài. Thái độ này khiến vị thánh thành Át-si-si luôn sống trong tâm tình biết ơn với niềm vui về mọi ân sủng Ngài nhận được.

         Như thường xảy ra với hầu hết những tâm hồn bắt đầu bước đi trên đường hoàn thiện, sôi nổi và đầy tham vọng, họ mang trong mình nhiều ước mơ và hoài bão mà họ nghĩ rằng ít nhất họ vẫn có thể đạt được bằng tất cả nỗ lực và khả năng của mình. Các tâm hồn ấy ước muốn đạt đến sự hoàn thiện trong một thời gian ngắn. Nhưng ngày qua ngày, Chúa cho họ nhận ra rằng dù họ có cố gắng đến đâu, sự hoàn thiện vẫn còn thật xa vời vì chìa khoá mở cánh cửa hoàn thiện nằm trong tay Thiên Chúa chứ không phải chúng ta. Có vẻ như càng quyết tâm tiến bước trên đường hoàn thiện thì các tâm hồn ấy càng vấp ngã. Vấp ngã và thất bại trở thành của ăn hàng ngày của họ và họ đau đớn nhận ra họ còn quá nhiều khuyết điểm. Với những sai lầm ấy, các tâm hồn còn non trẻ ấy không bao giờ hài lòng với những gì họ có và với chính con người họ. Vì lẽ đó, có những lúc họ cảm thấy bực bội và mất kiên nhẫn với chính mình vì họ không thể nào che dấu chính mình về những yếu kém của mình. Điều này khiến họ mất bình an và đau khổ khi nhìn thấy những điều tốt đẹp nơi người khác. Thánh Têrêsa cho rằng không hài lòng với chính mình có thể mở cánh cửa ghen ghét để nó len lỏi vào tâm hồn và khiến chúng ta ghen tị với những gì người khác đang có. Nếu chúng ta không khiêm nhường chấp nhận những gì Chúa ban cho mình và cả những gì Ngài không ban cho, chúng ta sẽ không bao giờ có lòng trông cậy đủ vào Thiên Chúa được và cuộc sống chúng ta sẽ đầy những cay đắng và tràn ngập bất hạnh. Việc không hài lòng về những gì chúng ta có ngăn cản chúng ta biết ơn vì những ân sủng mà Thiên Chúa đã ban. Thánh Têrêsa giúp chúng ta hiểu rằng tất cả đều nằm trong bàn tay nhân từ của Đấng khôn ngoan thấu suốt mọi sự. Người biết chúng ta cần gì, và khi thích hợp, Người sẽ dang tay ra và thỏa mãn những ước muốn của chúng ta nếu mắt ta trông cậy vào Người với lòng khiêm nhường. Vì thế, chúng ta hãy tin tưởng vào công việc của Thiên Chúa trong sự kiên nhẫn vì “kẻ kiên nhẫn sẽ đạt được tất cả” (Thánh Têrêsa). Đôi khi đối với chúng ta, Thiên Chúa thật ‘chậm chạp,’ Người như một người Cha già đã bị thế giới quay cuồng nhộn nhịp của các thế hệ con cháu bỏ lại phía sau. Nhưng Người là một người Cha nhân hậu và khôn ngoan, Người nắm giữ mọi thời cơ vận mệnh của mọi loài vì “há chính Người chẳng phải cha chúng ta, Đấng dựng nên chúng ta, Đấng tạo thành, củng cố? (Đnl 32, 6).” Vì thế với hết lòng khiêm nhường chúng ta tin tưởng và trông cậy vào công việc ‘chậm chạp’ của Thiên Chúa.

         Đức khiêm nhường được gọi là mẹ của mọi nhân đức, vì thế một tâm hồn tìm kiếm sự hoàn thiện phải hết sức khao khát và tìm kiếm nó một cách nghiêm túc. Thánh nữ Têrêsa Avila đã đưa ra một định nghĩa rất hay về đức khiêm nhường đích thực; sự khiêm nhường này hệ tại ở việc hài lòng với tất cả những gì Chúa ban cho ta.

Hồng Sơn