“MỪNG VUI LÊN!” ĐỨC MARIA, NGƯỜI THIẾU NỮ SION

“MỪNG VUI LÊN!”
ĐỨC MARIA, NGƯỜI THIẾU NỮ SION
Một khảo cứu Kinh Thánh và thần học về Lc 1,28

Lm. Giuse Trần Thanh Trung, O.Carm.

Dẫn nhập

Trình thuật Truyền Tin (Lc 1,26–38) là một trong những bản văn được suy tư nhiều trong truyền thống Kitô giáo. Tuy nhiên, một chi tiết nhỏ thường dễ bị xem nhẹ là lời đầu tiên của sứ thần Gabriel: χαῖρε (chaire). Trong nhiều bản dịch hiện đại, từ này thường được chuyển thành “Kính chào”, khiến người đọc dễ hiểu đây chỉ là một công thức chào hỏi thông thường. Thực ra, trong văn mạch Kinh Thánh bản dịch Hy Lạp (Bản Bảy Mươi), χαῖρε trước hết có nghĩa là “Mừng vui lên!”, một lời mời gọi mang tính ngôn sứ, từng nhiều lần được dành cho Người Thiếu Nữ Sion.

Đặt lời chào của sứ thần trong bối cảnh Cựu Ước, thánh Luca muốn trình bày Đức Maria không đơn thuần như một thiếu nữ đạo hạnh được Thiên Chúa tuyển chọn, nhưng như Người Thiếu Nữ Sion, nơi toàn bộ niềm hy vọng cánh chung của Israel được hoàn tất. Nơi Mẹ, Thiên Chúa thực hiện lời hứa cư ngụ giữa dân Người và khai mở thời đại cứu độ viên mãn.

“Mừng vui lên!” – Lời ngôn sứ dành cho Người Thiếu Nữ Sion

Trong Cựu Ước, đặc biệt nơi các sách ngôn sứ hậu lưu đày, lời mời gọi “Mừng vui lên!” luôn gắn liền với biến cố Thiên Chúa viếng thăm dân Người. Ngôn sứ Xôphônia công bố: “Reo vui lên, hỡi Thiếu Nữ Sion… Đức Chúa, Vua Israel, đang ngự giữa ngươi” (Xp 3,14–17). Ngôn sứ Dacaria cũng loan báo: “Hãy vui mừng hoan hỷ, hỡi Thiếu Nữ Sion!… Kìa Đức Vua của ngươi đang đến với ngươi” (Dcr 9,9).

Điều đáng chú ý là trong Bản Bảy Mươi, cả hai bản văn này đều mở đầu bằng chính động từ χαῖρε (chaire)mà thánh Luca sử dụng trong Lc 1,28 như một mệnh lệnh, để kêu gọi các Thiếu Nữ Sion dự phần vào niềm hoan hỷ sẽ đến khi Đức Chúa, là Đức Vua của họ, đến để cứu chuộc dân của Ngài. Bên cạnh đó còn có hai nơi khác trong Cựu Ước cũng dùng từ chaire, sách Giô-en 2:21 và sách Ai-ca 4:21. Trong cả hai sách này, chủ đề Sion hãy vui mừng hoan hỷ là bối cảnh chung.[1]

Đây không thể chỉ là một sự trùng hợp ngôn ngữ. Trái lại, đó là một dụng ý văn chương và thần học rõ ràng nhằm giúp độc giả nhận ra rằng lời ngôn sứ về Người Thiếu Nữ Sion nay được hoàn tất nơi Đức Maria. Theo cách diễn đạt của Ignace de la Potterie, thánh Luca trình bày Đức Maria như “thành đô mới của sự hiện diện Thiên Chúa, Nhà Tạm cánh chung, nơi Thiên Chúa hiện diện giữa nhân loại.”[2] Vì thế, Đức Maria được khắc họa như Người Thiếu Nữ Sion trong các sách ngôn sứ. Cũng như Thiên Chúa đã được mong đợi sẽ ngự đến giữa Thành Sion, thì giờ đây chính Đức Chúa sắp cư ngụ trong cung lòng Đức Maria. Như vậy, nơi Mẹ, lời hứa về sự hiện diện của Thiên Chúa giữa dân Người được nên trọn vẹn.

Như vậy, lời “Mừng vui lên!” không đơn thuần là lời chào của thiên sứ nhưng là lời khai mở thời đại Mêsia. Niềm vui ấy không phát sinh từ hoàn cảnh con người, nhưng từ việc Thiên Chúa đang thực hiện lời hứa cứu độ của Người.

Đức Maria – Người Thiếu Nữ Sion mới

Trong truyền thống Cựu Ước, “Thiếu Nữ Sion” không chỉ là thành Giêrusalem nhưng còn là hình ảnh nhân cách hóa của dân giao ước, dân đang mong chờ Đấng Mêsia. Chính vì thế, khi sứ thần Gabriel nói: “Mừng vui lên, hỡi Đấng đầy ân sủng; Đức Chúa ở cùng Bà” (Lc 1,28), ngài đang lặp lại gần như nguyên vẹn cấu trúc các sấm ngôn dành cho Thiếu Nữ Sion:

Mừng vui lên!
Hỡi Thiếu Nữ Sion!
Đức Chúa ở giữa ngươi.

Trong Luca, công thức ấy trở thành:

Mừng vui lên!
Hỡi Đấng đầy ân sủng!
Đức Chúa ở cùng Bà.

Sự song song này mặc khải căn tính thần học của Đức Maria. Mẹ chính là Thiếu Nữ Sion mới, nơi Thiên Chúa hiện diện cách hữu hình giữa nhân loại.

Nếu trước đây Thiên Chúa cư ngụ trong Đền Thờ Giêrusalem qua đám mây vinh quang, thì giờ đây Người hiện diện trong chính cung lòng Đức Maria nhờ mầu nhiệm Nhập Thể. Vì thế, Đức Maria trở thành Đền Thờ mới, Hòm Bia Giao Ước mới và hiện thân của Israel trung tín.[3]

“Đức Chúa ở cùng Bà” – Sự hiện diện cánh chung của Thiên Chúa

Trọng tâm của các lời ngôn sứ về Thiếu Nữ Sion không phải là chính Sion, nhưng là lời hứa: “Đức Chúa ở giữa ngươi.” Đó cũng là trọng tâm của trình thuật Truyền Tin. Lời khẳng định: “Đức Chúa ở cùng Bà” không chỉ diễn tả sự trợ giúp của Thiên Chúa như trong các ơn gọi Cựu Ước, nhưng diễn tả sự hiện diện độc nhất vô nhị của Thiên Chúa nơi Đức Maria. Theo cách trình bày của thánh Luca, lời tiên báo của ngôn sứ Xôphônia về việc Đức Chúa đến ngự giữa dân Người được ứng nghiệm trong biến cố Thiên Chúa đến cư ngụ trong cung lòng Đức Maria. Trong cung lòng đồng trinh của Mẹ, Ngôi Lời vĩnh cửu mặc lấy xác phàm và cư ngụ giữa nhân loại (x. Ga 1,14).[4]

Như vậy, biến cố Truyền Tin đánh dấu thời điểm mọi lời hứa của Cựu Ước đạt đến viên mãn. Đức Maria trở thành nơi gặp gỡ giữa Thiên Chúa và nhân loại, giữa giao ước cũ và giao ước mới, giữa Israel và Hội Thánh.

Đức Maria – Khởi đầu của Hội Thánh

Việc đồng hóa Đức Maria với Thiếu Nữ Sion không chỉ mang ý nghĩa Kitô học nhưng còn có chiều kích Giáo Hội học.

Nếu Thiếu Nữ Sion tượng trưng cho toàn thể dân Thiên Chúa, thì Đức Maria là hiện thân hoàn hảo của dân mới. Mẹ xuất hiện như Người Thiếu Nữ Sion, đại diện cho dân trung tín của Thiên Chúa, được mời gọi cất tiếng reo vui vì Đức Chúa đang ngự giữa Mẹ. Thật thích hợp biết bao khi chính Đấng đại diện cho dân Thiên Chúa lại là người được đón nhận Đức Chúa, vị Vua của Israel, đến cư ngụ trong cung lòng mình.[5] Mẹ đón nhận Ngôi Lời bằng đức tin trước khi cưu mang Người trong thân xác. Chính vì thế, Mẹ trở thành hình ảnh nguyên tuyền của Hội Thánh: Hội Thánh cũng được mời gọi lắng nghe Lời Chúa, đón nhận Đức Kitô bằng đức tin và trao ban Người cho thế giới.

Ngay sau biến cố Truyền Tin, Đức Maria lên đường viếng thăm bà Êlisabét. Mẹ trở thành người đầu tiên mang Đức Kitô đến với tha nhân. Hành trình ấy tiên báo sứ mạng truyền giáo của Hội Thánh trong mọi thời đại.[6]

Ý nghĩa thần học và linh đạo

Việc đọc Lc 1,28 dưới ánh sáng các sấm ngôn về Thiếu Nữ Sion giúp khám phá chiều sâu của linh đạo Kitô giáo.

Trước hết, niềm vui Kitô giáo không phải là cảm xúc nhất thời nhưng là hoa trái của sự hiện diện Thiên Chúa. Người tín hữu được mời gọi vui mừng không phải vì cuộc đời không còn thử thách, nhưng vì Thiên Chúa đã đến ở giữa dân Người.[7]

Kế đến, Đức Maria cho thấy mẫu gương của người tín hữu biết mở rộng tâm hồn để Thiên Chúa cư ngụ. Mầu nhiệm Nhập Thể không chỉ là biến cố lịch sử nhưng còn tiếp tục được thực hiện mỗi khi con người đón nhận Đức Kitô bằng lòng tin và để Người biến đổi cuộc đời mình.[8]

Sau cùng, hình ảnh Đức Maria như Thiếu Nữ Sion cũng mặc khải khuôn mặt đích thực của Hội Thánh. Hội Thánh không chỉ là một định chế hay một cơ cấu hữu hình, nhưng trước hết là cộng đoàn được Thiên Chúa viếng thăm, nơi Đức Kitô tiếp tục hiện diện và hoạt động giữa lòng nhân loại.

Kết luận

Lời “Mừng vui lên!” trong Lc 1,28 không phải là một lời chào thông thường nhưng là tiếng vang của toàn bộ truyền thống ngôn sứ Cựu Ước. Qua cách sử dụng có chủ ý động từ chaire, thánh Luca trình bày Đức Maria như Người Thiếu Nữ Sion, nơi mọi lời hứa của Thiên Chúa đạt tới sự viên mãn.

Nơi Mẹ, Thiên Chúa thực sự đến cư ngụ giữa dân Người; nơi Mẹ, Israel được đổi mới; nơi Mẹ, Hội Thánh được khai sinh; và nơi Mẹ, niềm vui cứu độ bắt đầu lan tỏa cho toàn thể nhân loại.

Bởi đó, lời “Mừng vui lên!” không chỉ dành riêng cho Đức Maria, nhưng còn vang vọng trong đời sống của Hội Thánh hôm nay. Mỗi Kitô hữu được mời gọi trở nên một “Thiếu Nữ Sion” mới: mở rộng cõi lòng để đón nhận Đức Kitô, để Thiên Chúa cư ngụ trong mình và để, như Đức Maria, mang Đấng Cứu Thế đến với thế giới. Khi ấy, lời hứa xưa của các ngôn sứ vẫn tiếp tục được hoàn tất: “Đức Chúa đang ở giữa ngươi.”

[1] Edward Sri, Rethinking MARY in The New Testament (Ignatius Press 2018), 14.

[2] Ignace de la Potterie, Mary in the Mystery of the Covenant (New York: Alba House, 1992), 15.

[3] Sri, Rethinking, 21.

[4] Joseph Ratzinger, Jesus of Nazareth: The Infancy Narratives (New York: Image, 2012), 28.

[5] Sri, Rethinking, 21

[6] Phaolô VI, Marialis Cultus (1974), số 35. Thánh Gioan Phaolô II, Redemptoris Mater (1987), số 25 và 26. Công Đồng Vatican II, Tông Hiến Lumen Gentium (1964), số 63 và 65. Phanxico, Evangelii Gaudium (2013), số 288.

[7] Phanxico, Evangelii Gaudium (2013), số 1.

[8] Ratzinger, Jesus of Nazareth: The Infancy Narratives, ý tưởng này xuất hiện khi ngài phân tích Lc 1:39-56.