ĐI QUA CUỘC ĐỜI, Ở LẠI TRONG TÌNH YÊU

ĐI QUA CUỘC ĐỜI, Ở LẠI TRONG TÌNH YÊU
(Tri ân và tưởng nhớ các linh mục trong tháng Các Linh Hồn)

Joseph Lamgiang – Chu Thiện Lượng

Từ cổ chí kim, “sinh, lão, bệnh, tử” vẫn là quy luật tất yếu của kiếp người, là hành trình mà không ai có thể tránh khỏi. Nhưng khi một cuộc đời khép lại, điều gì thực sự còn tồn tại? Phải chăng chỉ là những kỷ niệm, những công trình hay những dấu ấn được lưu lại trong ký ức người khác? Hay còn có điều gì sâu xa hơn mà thời gian và sự chết không thể xóa nhòa?

Thánh Phaolô, khi nhìn lại hành trình đời mình, đã xác tín: “Tôi đã chiến đấu trong cuộc thi đấu cao đẹp, đã chạy hết chặng đường, đã giữ vững đức tin” (2 Tm 4,7). Đó là tâm tình của một người đã nỗ lực sống trọn vẹn sứ mạng được trao phó. Thế nhưng, lời than thở của ngôn sứ Isaia lại gợi lên một khía cạnh khác của thân phận con người: “Con như người thợ dệt, đang mải dệt đời mình, bông nhiên bị tay Chúa, cắt đứt ngay hàng chỉ” (Is 38,12). Hình ảnh ấy nhắc ta rằng cuộc đời vốn mong manh; bao dự định và ước mơ con người đang dệt nên có thể bất ngờ khép lại tại một khoảnh khắc nào đó. Một bên là hành trình đã đi đến đích, một bên là nỗi ngỡ ngàng trước sự hữu hạn. Cả hai cùng đưa ta trở về với câu hỏi căn bản: con người sống để làm gì, và điều gì sẽ còn lại sau khi cuộc đời kết thúc? Tháng Mười Một, khi Giáo Hội mời gọi chúng ta tưởng nhớ và cầu nguyện cho những người đã qua đời, câu hỏi ấy càng trở nên sâu sắc. Cách riêng, chúng ta hướng lòng về những linh mục đã dành cuộc đời để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ con người. Các ngài có thể không còn hiện diện trước mắt chúng ta, nhưng những gì được vun đắp bằng đức tin, tình yêu và sự hy sinh vẫn tiếp tục sống trong lòng những người ở lại. Từ đó, việc tưởng nhớ không chỉ là nhìn về quá khứ, mà còn là dịp để nhận ra ý nghĩa của một đời hiến dâng và tự hỏi mình phải sống thế nào hôm nay.

Trước hết, “đời linh mục là một sự hiện hữu trong tình yêu và sự hiến thân”. Trong cuộc sống, người ta thường đánh giá nhau qua những gì một người sở hữu: địa vị, tài sản, danh tiếng hay thành tựu. Nhưng liệu những điều ấy có thực sự nói lên giá trị của một đời người? Hay giá trị ấy còn nằm ở cách người ta hiện diện, yêu thương và gắn bó với tha nhân? Triết gia Gabriel Marcel gợi mở một cách nhìn đáng suy ngẫm: con người không chỉ được hiểu qua những gì mình có, nhưng còn qua cách mình hiện hữu và sống trong tương quan với người khác (x. “Hiện hữu tương quan”, Lm. Gioan Nguyễn Ngọc Hải, CSsR). Triết lý ấy giúp chúng ta nhìn sâu hơn vào ơn gọi linh mục. Giá trị của đời linh mục không hệ tại trước hết ở những gì các ngài nhận được, nhưng ở tình yêu và sự sống các ngài quảng đại trao ban. Linh mục cũng là những con người bình thường, có giới hạn, yếu đuối và những cuộc chiến nội tâm. Tuy nhiên, giữa những giới hạn ấy, các ngài được mời gọi trở nên hình ảnh của Đức Kitô, vị Mục Tử nhân lành, Đấng “đến không phải để được người ta phục vụ, nhưng là để phục vụ” (Mt 20,28). Vì thế, hiến thân không có nghĩa là không còn những yếu đuối, nhưng là không ngừng để cho tình yêu của Đức Kitô hướng dẫn và biến đổi đời mình. Trong linh đạo Cát Minh, Thánh Têrêsa Avila diễn tả cầu nguyện như một cuộc gặp gỡ thân tình giữa những người bạn. Điều đó nhắc chúng ta rằng, trước khi là người phục vụ cộng đoàn, linh mục được mời gọi trở thành người sống thân tình với Thiên Chúa. Bởi lẽ, không ai có thể cho người khác cái mà mình không có hay có thể trao ban một tình yêu mà chính mình chưa đón nhận và nuôi dưỡng. Đời sống mục vụ chỉ có chiều sâu khi bắt nguồn từ đời sống nội tâm; và sự hiến thân chỉ bền vững khi được nuôi dưỡng bằng cầu nguyện. Như thế, căn tính người mục tử không chỉ được thể hiện qua những công việc ngài thực hiện, mà còn qua mối tương quan sâu xa với Thiên Chúa, Đấng là nguồn mạch của mọi tình yêu.

Kế đến, “di sản của linh mục chính là giá trị của những gì đã trao ban”. Cuộc sống có nhiều nghịch lý, trong đó có một điều đáng suy ngẫm: đôi khi những gì ta cho là nhỏ bé lại trở thành điều lớn lao trong ký ức của người khác. Một lời khuyên đúng lúc, một lần thăm viếng người bệnh, một Thánh lễ được cử hành trong âm thầm hay một lần kiên nhẫn lắng nghe có thể trở thành điểm tựa cho cả một cuộc đời. Những việc ấy có thể không được ghi vào “bảng vàng”, nhưng lại được khắc ghi trong tâm hồn người đón nhận. Có một câu nói châm biếm về đời sống linh mục: “Thức ăn ngon ta đãi hàng tư tế, đồ dư thừa đãi các chú nhà chung.” Câu nói ấy khiến chúng ta phải tự hỏi: liệu có khi nào những người tận tụy phục vụ người khác lại bị xem nhẹ trong chính những điều bình thường của đời sống? Dẫu vậy, điều đáng quan tâm không phải là dùng một câu nói để kết luận về tất cả, nhưng là nhìn lại cách chúng ta đối xử với những người đang âm thầm phục vụ mình. Triết gia Emmanuel Levinas nhấn mạnh trách nhiệm của con người trước sự hiện diện của tha nhân, đặc biệt qua hình ảnh “khuôn mặt của người khác” (Emmanuel Lévinas and “The Face of the Other”). Theo hướng suy tư ấy, tha nhân không phải là một đối tượng để ta sử dụng, nhưng là một con người mời gọi ta quan tâm và có trách nhiệm. Điều này giúp ta hiểu hơn về đời sống linh mục: các ngài không chỉ sống cho bản thân, nhưng còn mang trong lòng niềm vui, nỗi buồn và những gánh nặng của cộng đoàn. Có những hy sinh không được ghi nhận, những lời cầu nguyện không ai biết đến và những việc phục vụ chẳng được nhắc tên. Thế nhưng, chính những điều âm thầm ấy lại làm nên vẻ đẹp của một đời hiến dâng. Trong “Truyện Một Tâm Hồn”, Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu đã tìm thấy con đường nên thánh qua những việc nhỏ bé được thực hiện bằng tình yêu lớn lao. Thánh nữ xác tín: “Ơn gọi của con chính là tình yêu!”. Tư tưởng ấy giúp chúng ta nhận ra rằng không phải chỉ những việc phi thường mới làm nên một cuộc đời có giá trị. Nhiều khi, một đời người trở nên cao đẹp chính nhờ biết thực hiện những điều bình thường bằng một tình yêu phi thường. Vì thế, khi một vị linh mục qua đời, di sản đáng quý không chỉ là những công trình ngài để lại, mà còn là những tâm hồn từng được nâng đỡ, những con người tìm lại được niềm tin và những hạt giống Tin Mừng tiếp tục trổ sinh hoa trái.

Tiếp đến, “sự chết và tình yêu – điều gì có thể vượt qua giới hạn của thời gian?” Sự chết là thực tại không ai có thể tránh khỏi. Nó nhắc con người rằng mọi sự hiện hữu trên trần gian đều có giới hạn; những gì hôm nay ta nắm giữ, một ngày nào đó cũng phải buông bỏ. Nhưng phải chăng chết là hết? Nếu mọi sự đều kết thúc nơi nấm mồ, thì ý nghĩa của tình yêu, hy sinh, lòng trung thành và niềm tin về sự sống đời đời sẽ đi về đâu? Đối với người Kitô hữu, câu trả lời không nằm ở việc phủ nhận sự mất mát, nhưng ở niềm tin vào Đức Kitô phục sinh, Đấng đã khẳng định: “Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống” (Ga 11,25). Đức tin không làm cho nỗi đau chia ly biến mất, nhưng mở ra một chân trời hy vọng: sự chết không phải là tiếng nói cuối cùng. Trong dòng suy tư ấy, lời Thánh Gioan Thánh Giá: “Đến buổi chiều của cuộc đời, chúng ta sẽ bị xét xử về tình yêu” trở thành tiếng chuông báo động, cảnh tỉnh cho mỗi người. Cuối cùng, điều đáng kể không chỉ là chúng ta đã tích lũy được bao nhiêu, nhưng là đã yêu thương như thế nào và đã trao ban điều gì cho người khác. Bởi vậy, tưởng nhớ các linh mục đã qua đời không chỉ là nhắc lại những kỷ niệm đẹp, nhưng còn là cầu nguyện và phó thác các ngài cho lòng thương xót của Thiên Chúa. Chúng ta trân trọng những điều tốt đẹp các ngài đã thực hiện, đồng thời khiêm tốn nhìn nhận rằng mọi người đều cần đến ân sủng và Lòng Thương Xót của Chúa. Đây cũng là vẻ đẹp của mầu nhiệm các thánh thông công: trong Đức Kitô, sự chết không thể phá hủy mối hiệp thông mà Thiên Chúa đã thiết lập. Vì thế, tình yêu được trao ban trong đời này không trở nên vô nghĩa; tình yêu ấy được đặt trong niềm hy vọng vào sự sống đời đời.

Sau cùng, “từ tưởng nhớ đến trách nhiệm – người đã đi qua và người đang tiếp bước”. Có thể nói, việc tưởng nhớ người đã khuất sẽ chưa trọn vẹn nếu chỉ dừng lại ở cảm xúc tiếc thương. Ký ức chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành động lực giúp người đang sống thay đổi và trưởng thành. Chúng ta không nên lý tưởng hóa các linh mục như những con người không có khuyết điểm; nhưng cũng không nên vì những thiếu sót của con người mà phủ nhận cả một hành trình phục vụ. Biết ơn là biết nhìn nhận điều tốt đẹp trong sự thật, cảm thông trước những giới hạn và tiếp tục cầu nguyện cho nhau. Đặc biệt, đối với những người đang sống đời tu trì, cuộc đời các linh mục đã qua đời chính là một lời nhắc nhở thiết thực. Tôi đang sống ơn gọi của mình như thế nào? Tôi có thực sự yêu mến Thiên Chúa, hay chỉ đang chu toàn những bổn phận bên ngoài? Tôi đang phục vụ tha nhân, hay vẫn mong tìm kiếm sự công nhận cho bản thân? Nếu một ngày hành trình của tôi cũng khép lại, điều gì sẽ còn lại trong lòng những người từng sống bên cạnh tôi? Có lẽ, câu hỏi quan trọng không phải là mai này người khác sẽ nhớ đến chúng ta như thế nào, nhưng là hôm nay, chúng ta đang sống và yêu thương ra sao. Bởi giá trị của một con người không chỉ nằm ở những gì họ có, nhưng còn ở con người mà họ chọn trở thành và tình yêu họ đã trao đi, hãy biết mình là ai hơn là mình có gì (Đức Thánh Cha Phaxicô).

Như vậy, tháng Các Linh Hồn không chỉ đưa chúng ta trở về với những ký ức, mà còn mời gọi chúng ta suy tư về thân phận con người và ý nghĩa cuộc đời. Các linh mục đã qua đời nhắc chúng ta rằng một cuộc đời đáng quý không nhất thiết phải được ghi dấu bằng những thành tựu lớn lao, nhưng bằng tình yêu đã trao ban, sự trung thành với sứ mạng và những hy sinh âm thầm. Người mục tử có thể không còn hiện diện nơi cung thánh, nhưng những hạt giống đức tin ngài gieo trồng vẫn có thể tiếp tục lớn lên trong lòng cộng đoàn. Thời gian có thể làm phai mờ nhiều dấu vết, nhưng những gì được trao ban bằng tình yêu chân thành vẫn có sức sống lâu bền trong lòng người khác. Trên hết, chúng ta tin rằng mọi tình yêu được sống trong Đức Kitô đều hướng về sự sống đời đời.

Khi cầu nguyện cho các linh mục đã qua đời, chúng ta cũng hãy cầu nguyện cho các linh mục đang thi hành sứ mạng mục tử, để các ngài ngày càng nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô, vị Mục Tử nhân lành. Xin Chúa thương đón nhận những người đã hoàn tất hành trình trần thế vào hưởng ánh sáng và bình an của Ngài; đồng thời nâng đỡ những người đang tiếp tục bước đi trên con đường hiến dâng. Ước gì cuộc đời mỗi người chúng ta cũng trở thành một lời chứng âm thầm rằng: điều còn lại sau cùng không phải là những gì ta nắm giữ, nhưng là tình yêu ta đã trao ban. Để khép lại, xin mượn những vần thơ trong bài “Sở Nguyện” của Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương như một lời nhắc nhở về lý tưởng sống và tinh thần phục vụ của người môn đệ:

“Hành giả dừng chân tạm vỉa hè,
Tấm thân đất chở với trời che.
Cảm người bươn chải vòng cơm áo,
Thương kẻ bôn ba nhịp ngựa xe.
Trần sắc mười phương đau đớn thấy,
Thế âm bốn cõi xót xa nghe.
Bao giờ cát bụi hoàn nguyên thể,
Nguyện lót chân êm khách vỉa hè.
Công tội trông nhờ cây khổ giá,
Vui buồn ký thác chuỗi Mân Côi.”