Dòng Cát Minh Việt Nam Sống Trung Thành Theo Đức Kitô
Thánh Têrêsa Avila (1515-1582), một nhân vật nổi bật trong lịch sử Giáo Hội, được biết đến với vai trò cải tổ Dòng Cát Minh. Trong bối cảnh cuộc cải cách Tin Lành do Martin Luther, một linh mục Công Giáo, khởi xướng đang bùng phát khắp Châu Âu, tư tưởng cải tổ Dòng Cát Minh của ngài cách nào đó có liên quan tới phong trào này. Một trong những chủ trương đáng chú ý nhất của phong trào cải cách Tin Lành đó là đặt lại vấn đề quyền bính trong Giáo Hội, và hậu quả là Hội Thánh Chúa Kitô một lần nữa chịu cảnh ly giáo. Để khắc phục hậu quả này, Thánh Têrêsa đã dấn thân vào một hành trình vâng phục Hội Thánh một cách triệt để, xem đây là con đường mang lại sự hiệp nhất cho Hội Thánh và là nền tảng trong việc thực thi thánh ý Chúa, là mục đích tối hậu của cuộc đời con người. Khi đi sâu vào việc phân tích tác động của phong trào cải cách của Luther lên tư tưởng của Thánh Têrêsa về đức vâng phục, bài viết này chủ đích làm sáng tỏ quan điểm của Nữ Tiến Sĩ Hội Thánh về nhân đức vâng phục như là con đường mang lại sự hiệp nhất và là con đường hiệu quả nhất dành cho những ai khao khát nên hoàn thiện.
Têrêsa và Luther: Hai Lựa Chọn Đối Lập Xuất Phát Từ Hai Trái Tim Rực Lửa
Thánh Têrêsa thành Avila, tên đầy đủ là Têrêsa de Cepeda Ahumana, sinh năm 1515 ở Avila, Tây Ban Nha trong một gia đình có mười hai người con. Năm 20 tuổi, ngài gia nhập tu viện Cát Minh Nhập Thể ở Avila lấy tên là Têrêsa của Chúa Giêsu. Khi bước vào cuộc sống tu trì, Thiên Chúa đã ban cho ngài rất nhiều ân sủng cao cả nhưng cũng không ít những đau khổ và thử thách. Trong khi được nếm hưởng tình thân mật với Thiên Chúa, trái tim đầy lửa mến của Thánh Nữ cũng cảm thấy được thôi thúc một cách mãnh liệt để hiến mình một cách triệt để cho vinh quang Thiên Chúa và sự hiệp nhất trong Hội Thánh của Người. Những thôi thúc này phần lớn là do môi trường xã hội và đời sống tôn giáo ở Tây Ban Nha và Châu Âu thời bấy giờ. Đó là một xã hội chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi phong trào cải cách Tin Lành của linh mục Martin Luther. Phong trào này được khởi xướng trong khoảng nửa đầu cuộc đời của Thánh Têrêsa[1] và lên đến đỉnh điểm vào những năm 1550-1555 khi nó lan rộng đến phần lớn Châu Âu.[2]
Martin Luther là một linh mục dòng Âu-tinh, người Đức, giáo sư tại phân khoa thần học Wittenberg, là người đứng đầu cuộc cải cách đã dẫn đến cuộc ly giáo thế kỷ XVI, hình thành nên các hệ phái Tin Lành. Lúc bấy giờ ông nhận thấy rằng Giáo Hội “xuống cấp” một cách thảm hại trong thực hành của mình và đã đánh mất đi thẩm quyền giảng dạy giáo lý chân chính của Kitô Giáo. Ông khước từ nhiều giáo huấn và thực hành của Giáo Hội Công Giáo cuối thời Trung Cổ. Một điểm đặc biệt đáng chú ý là ông thách thức quyền bính và chức vụ Giáo Hoàng khi xem Giáo Hoàng thời đó là một “Tên Phản Kitô”.[3] Như Thánh Têrêsa, cũng với một trái tim rực lửa mến với Giáo Hội, ông quyết tâm đứng lên phản kháng để cải cách Giáo Hội. Thế nhưng, con đường ông chọn lại hoàn toàn trái ngược với vị thánh cải tổ Dòng Cát Minh và đã gây ra chia rẽ sâu sắc trong Giáo Hội. Vậy đâu là điểm khác biệt trong lựa chọn của hai nhân vật này?
Phong Trào của Luther: Chất Xúc Tác Cho Cuộc Cải Tổ Của Têrêsa.
Phong trào cải cách của Luther phát triển nhanh chóng đến mức khó tin. Chỉ trong vòng một thời gian ngắn mà phong trào nào đã lan rộng khắp Châu Âu. Các cuộc nổi dậy của những hoàng tử theo phái Tin Lành nổi lên khắp nơi. Ngay tại nước Đức, biến cố cao trào xảy ra vào khoảng những năm 1552-1555 khi những người Tin Lành tàn phá các toà giám mục của Wũrzburg và Bamberg (Đức), và cướp bóc các tu viện. Sự cực đoan của phong trào cải cách này đã xé nát chiếc áo hiệp nhất xinh đẹp của Giáo Hội. Chứng kiến thực trạng đau lòng này, Nữ tu Têrêsa của Chúa Giêsu nhận thấy một thôi thúc bên trong, khiến cho ngài phải làm một điều gì đó để bảo vệ Giáo Hội vì ngài đã nghe biết những thiệt hại mà phong trào này gây ra cho Giáo Hội tại Pháp và ở Châu Âu. Ngài viết “tôi nghe biết về những tổn hại và thương vong ở nước Pháp gây nên bởi những người theo bè Luther. Bè rối độc hại ấy ngày càng phát triển và gia tăng mạnh…họ triệt hạ nhà thờ, giết chết biết bao linh mục và chối bỏ các bí tích.”[4]
Thật vậy, Thánh Têrêsa đang nhắc đến thời điểm mà cải cách Tin Lành của Luther đã lan đến khắp ngõ ngách Châu Âu. Ở Pháp, những người theo chủ nghĩa Calvin (1509-1564)[5] đã tiến hành một cuộc chiến tranh lâu dài và tàn khốc chống lại ngai vàng và Giáo Hội. Các linh mục, tu sĩ và nữ tu bị sát hại hàng loạt. Các làng mạc bị bỏ hoang và hàng nghìn nhà thờ bị đốt cháy, nhiều tượng đài bị kéo đổ, các thánh tích của các thánh bị xúc phạm. Tại Plessis, ngoại ô Paris, ngôi mộ của Thánh Phanxicô Paola và của Thánh Bônaventura tại Lyons, bị đào lên và các xác thánh bị xúc phạm một cách công khai nơi quảng trường. Tại Orthez ở Bearn, ba ngàn người công giáo bị giết hại và khắp nơi trên đất Pháp người công giáo bị bách hại tàn khốc.[6]
Nhưng điều khiến cho Têrêsa lo lắng hơn cả, là chủ trương bất tuân phục của bè phái Luther. Họ đề ra chủ thuyết “công chính hóa chỉ nhờ bởi đức tin”, cho rằng chỉ cần tin là đủ để được cứu rỗi và tuyên bố “sola scriptura” – chỉ có Thánh Kinh là nguồn mạc khải duy nhất đáng tin cậy. Vì thế họ khước từ Huấn Quyền của Hội Thánh. Rất nhanh sau khi phong trào Luther nổi lên, người ta nhận thấy rằng đường lối của ông đả kích mạnh mẽ quan niệm quyền bính trong Giáo Hội và vì thế chối bỏ giá trị của đức vâng phục.[7] Với một tấm lòng yêu mến Giáo Hội là thân thể của Đức Kitô nay bị nát tan bởi những điên cuồng của bè phái Luther, Têrêsa khát khao phụng sự Chúa để phần nào bù lại những đau khổ mà bè phái này mang đến cho Giáo Hội. Trong khi Luther mong muốn cải cách Giáo Hội bằng những lên án như những tiếng nói bên ngoài, thì Têrêsa lại nỗ lực tạo ra sự thay đổi ngay từ bên trong: từ chính tâm hồn mình, qua những tâm hồn khác, và lan toả đến các phần tử khác trong Hội Thánh.
Xem tiếp Phần II tại đây
[1] Vào tháng 10 năm 1517, hai năm sau khi Thánh Têrêsa sinh ra, Luther bắt đầu công bố 95 Luận Đề hay “Cuộc Tranh Luận về Năng Quyền và Hiệu Lực của Ân Xá.”
[2] X. Thomas Lindsay, A History of The Reformation, vol. I, 2 vols. (Edinburgh, Scotland: International Theological Library, 1906), tr. 421-422.
[3] X. Thomas Lindsay, A History of The Reformation, vol. I, 2 vols. (Edinburgh, Scotland: International Theological Library, 1906), tr. 252.
[4] St. Teresa of Avila, The Way of Perfection (Grand Rapids, MI: Christian Classics Ethereal Library, 1964), ch. I, tr. 20.
[5] John Calvin (1509–1564), sinh tại Pháp, là một nhà thần học trong Phong Trào Cải Cách Tin Lành, là một trong những nhà cải cách có ảnh hưởng mà hệ thống thần học thường được người ta gọi là chủ nghĩa Calvin.
[6] X. Joseph Deharbe, A History Of Religion (London: Burns and Oates, 1881), tr. 478-480.
[7] X. Ibid, tr. 474.
