Dòng Cát Minh Việt Nam Sống Trung Thành Theo Đức Kitô
(Tiếp Phần I)
Đối với Têrêsa, có ba kiểu cầu nguyện: (1) Khẩu nguyện (vocal prayer) hay cầu nguyện thành tiếng bằng giọng nói như đọc Các Giờ Kinh Phụng Vụ, lần chuỗi Mân Côi, đọc các kinh do Giáo Hội soạn ra hoặc phê chuẩn: hình thức cầu nguyện này dành cho tất cả các tín hữu, những ai có khả năng cầu nguyện. Đây là một hình thức cầu nguyện cơ bản, không cần đến quá nhiều kinh nghiệm thiêng liêng mới có thể thực hiện được. (2) Tâm nguyện (mental prayer) hay suy niệm (meditation): đây là lối cầu nguyện lắng đọng một cách chủ động mà người cầu nguyện huy động tâm trí, giác quan, hay tư tưởng để suy niệm và đối thoại với Thiên Chúa. Chúng ta có thể thấy phong cách cầu nguyện linh thao của Thánh Ignatiô hay lối cầu nguyện giàu trí tưởng tượng của Thánh Phan-xi-cô Sa-lê là những cách cầu nguyện tâm nguyện: Đây là một hình thức cầu nguyện mà hầu như tất cả mọi người đều có thể làm được. (3) Cầu nguyện chiêm niệm (contemplative prayer), là lối cầu nguyện thụ động mà chúng ta đã đề cập ở trên: Đây là một hình thức cầu nguyện vượt ra ngoài ý nghĩ, lời nói và hình ảnh của người cầu nguyện. Trong hình thức này, tình cảm của ý chí thắng thế, không phụ thuộc vào những suy tư lan man của tâm trí. Đây là việc cầu nguyện bằng cách chiêm ngắm và thờ lạy các phẩm tính của Thiên Chúa không phải bằng giác quan hay bằng tâm trí nhưng hoàn toàn thụ động bởi chính Thiên Chúa khởi xướng, ban ơn và lôi cuốn vào mà không phải từ những nỗ lực của người cầu nguyện. Nói tóm lại, đây là lối cầu nguyện hoàn toàn do bởi Thiên Chúa ban. Loại cầu nguyện này chỉ dành cho một số ít người được tuyển chọn mà thôi.
Theo quan điểm của Thánh Têrêsa, lối cầu nguyện thứ ba, cầu nguyện chiêm niệm, là lối cầu nguyện cao nhất mà một người cầu nguyện có thể đạt đến. Thánh nữ cho rằng cầu nguyện chiêm niệm mang lại rất nhiều ân sủng và muôn vàn lợi ích cho những người cầu nguyện vì đây là cách cầu nguyện hoàn toàn do bởi Thiên Chúa thực hiện mà không phụ thuộc vào những bất toàn và yếu đuối của con người. Đối với Têrêsa, cái gì cũng có những cái giá của nó, tuy có rất nhiều lợi ích khi trở thành một nhà thần bí (chiêm niệm), nhưng cũng có những điều bất lợi và những đau khổ chờ đợi người chiêm niệm. Thật vậy, đau khổ là cái giá rất đắt mà người chiêm niệm phải đón nhận khi chấp nhận bắt chước và bước đi trên con đường đau khổ của Đấng Chịu Đóng Đinh.
Hơn nữa, đối với Thánh Têrêsa, một điều rất quan trọng trong đời sống cầu nguyện là nhận ra rằng Thiên Chúa không dẫn dắt tất cả mọi tâm hồn bằng một con đường như nhau; việc ai sẽ đi trên con đường nào hay ai họ sẽ trở thành hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của Thiên Chúa mà thôi. Thánh nữ cho rằng không phải tất cả những ai thực hành cầu nguyện đều bắt buộc phải là những người chiêm niệm. Vì thế, nếu không thể chiêm niệm được, người ta không nên nản lòng hay mất tin cậy vào Thiên Chúa. Họ nên biết rằng ơn chiêm niệm là ơn mà Thiên Chúa hoàn toàn có quyền ban cho những ai Ngài muốn. Như vậy, trong đời sống của người Kitô hữu, đức khiêm nhường rất quan trọng; chúng ta cần phải luôn luôn khiêm nhường trong bất kỳ hoàn cảnh hay giai đoạn nào của cuộc sống. Thánh Têrêsa dùng hình ảnh của hai Thánh nữ Mát-ta và Ma-ri-a trong Kinh Thánh để mô tả về những người chiêm niệm và không phải chiệm niệm. Ngài ví những người không thể chiêm niệm là những “Mát-ta” của nhân loại. Họ làm những công việc chân tay cần thiết như làm việc đồng áng, trồng trọt, nuôi dạy con cái, binh đao, giáo dục, v.v. Họ là những người không ngồi dưới chân Chúa Giê-su như Ma-ri-a, nhưng họ làm những công việc bổn phận hằng ngày và điều này làm đẹp lòng Thiên Chúa. Những người có thể chiêm niệm là những “Ma-ri-a,” người ngày đêm ngồi dưới chân Chúa Giê-su, lắng nghe và suy niệm lời Người cũng như chiêm ngắm vẻ đẹp của Người. Những “Ma-ri-a” này được Thiên Chúa ban cho những ân sủng đặt biệt để họ hiểu biết và yêu mến Chúa thiết tha hơn. Đây là những người đặc biệt gần gũi với Thiên Chúa.
Thánh nữ Têrêsa dạy rằng bên cạnh việc hiểu biết chính mình (self-knowledge), một người khiêm nhường thực sự là một người luôn hài lòng với những gì Chúa ban cho họ. Dù có trở thành “Mát-ta” hay “Ma-ri-a” thì họ đều hài lòng và tạ ơn Chúa vì ân sủng Người ban, vì Thánh Ý Chúa là tất cả mà một người hoàn thiện nên tìm kiếm. Như chúng ta đã đề cập ở trên, việc trở nên “Ma-ri-a” chiêm niệm luôn phải đánh đổi nhiều điều, cũng như việc gần gũi với Đức Kitô đòi hỏi những “Ma-ri-a” chiêm niệm cũng phải gần gũi với những đau khổ của Người, chia sẻ đời sống của Người như một của lễ đền tội cho nhân loại. Như vậy, những người chiêm niệm phải chịu nhiều đau khổ và thử thách hơn những người khác để xứng đáng với những ân sủng mà họ lãnh nhận. Nhưng đối với Thánh nữ Têrêsa, điều quan trọng nhất là tìm kiếm và sống theo thánh ý Thiên Chúa và khiêm nhường trước nhan thánh Người như một công cụ trong bàn tay từ ái Người. Phó thác hoàn toàn trong sự quan phòng của Thiên Chúa là bước đi đúng đắn nhất. Quả thật, những ai thực hiện những gì Thánh Têrêsa khuyên ở trên sẽ không hề thất bại trên đường hoàn thiện; trên thực tế, thậm chí một tâm hồn hoàn toàn tin tưởng phó thác cho Thánh Ý Chúa và khiêm nhường sống hoàn thiện trong bậc sống hoạt động của mình lại có thể đạt được nhiều công đức hơn và trở nên hoàn thiện hơn những người chiêm niệm. Vậy nên, Thánh Têrêsa khuyên chúng ta rằng đừng bao giờ nản lòng khi biết mình không thể trở nên một tâm hồn chiêm niệm, và đừng bao giờ bỏ cầu nguyện và không bao giờ ngừng tìm kiếm sự hoàn thiện, bất kể chúng ta là ai, “Mát-ta” hay “Ma-ri-a.” Ngài khuyên người cầu nguyện hãy “tin tưởng và chờ đợi Thiên Chúa vì đức nhẫn nại đem lại tất cả.”
Những giáo huấn của Thánh Têrêsa Avila về đời sống kết hợp với Thiên Chúa qua cầu nguyện đã định hình đời sống chiêm niệm của Giáo Hội Công Giáo, những lời dạy của Ngài là nguồn cảm hứng và sự khôn ngoan cho biết bao nhiêu người đang tìm kiếm một đời sống mật thiết với Thiên Chúa, đặc biệt trong việc cầu nguyện. Con đường tâm linh của Thánh Têrêsa mở ra một con đường mới cho mọi tâm hồn thiện chí, con đường ấy không phải về những gì một tâm hồn sẽ trải nghiệm khi bước vào mà là về những gì tâm hồn ấy sẽ trở thành. Xin trích dẫn thông điệp của Đức Thánh Cha Phan-xi-cô nhân dịp kỷ niệm 50 năm Giáo Hội tôn phong Thánh Têrêsa lên hàng Tiến Sĩ Hội Thánh để kết thúc cho bài viết này. Đức Thánh Cha nói: “Ngày nay, vị thánh thành Avila tiếp tục nói với chúng ta qua các tài liệu, và sứ điệp của ngài được mở rộng cho tất cả mọi người. Có thánh Têrêsa là người đồng hành, người bạn và người hướng dẫn sẽ mang lại sự an toàn và an bình cho linh hồn và tấm gương của thánh nhân có ích cho tất cả những ai muốn tiến bước trên con đường thanh tẩy tinh thần thế tục, trở nên nơi cư ngụ cao cả của Thiên Chúa trong lâu đài nội tâm” (Europa Press 12/04/2021).
Tài Liệu Tham Khảo
+ Kieran Kavanaugh, OCD, 1984. The Spirituality of Western Christendom – The Roots Of The Modern Christian Tradition.
Cistercian Publications, INC.
+ Thánh Têrêsa Avila. Đường Hoàn Thiện.
Image; Reissue edition.
+ Ts. Ellen Scully, Bài Thuyết Trình về Thánh Têrêsa Avila.
Trường Đại Học Seton Hall, USA.
Hồng Sơn
