Dòng Cát Minh Việt Nam Sống Trung Thành Theo Đức Kitô
Trong những ngày cuộc đua Giro d’Italia lần thứ 109 đang diễn ra, đúng 80 năm sau chiến thắng thứ ba và cũng là chiến thắng cuối cùng của ông tại “Cuộc Đua Áo Hồng”, đồng thời trong Năm Thánh kính Thánh Phanxicô (kỷ niệm 800 năm ngày qua đời của ngài), nhà báo thể thao Sergio Meda đã đưa trở lại với công chúng dung mạo chân thực nhất của “Ginettaccio” Bartali qua cuốn sách “Một Con Người Tốt Lành. Tinh thần Cát Minh và Phan Sinh của Gino Bartali”[1]. Lời tựa do huyền thoại xe đạp Ý Francesco Moser chấp bút, còn lời kết được viết bởi Đức ông Domenico Sorrentino, Giám mục Assisi trong những năm Bảo tàng Ký Ức tại Assisi được khai trương.
Có những nhà vô địch được khắc ghi trong thời gian nhờ những thành tích thể thao, và cũng có những người trở thành huyền thoại bởi những gì họ đã thực hiện bên ngoài các vạch đích chính thức. Trong những ngày các chặng đua của “Cuộc Đua Áo Hồng” tiếp nối nhau ở kỳ thứ 109, đúng 80 năm sau chiến thắng cuối cùng của ông tại Giro d’Italia, và nhân dịp Năm Thánh kính Thánh Phanxicô — 800 năm sau ngày thánh nhân qua đời — Gino Bartali một lần nữa trở lại trên đường đua qua từng trang sách của tác phẩm “Một Con Người Tốt Lành. Tinh thần Cát Minh và Phan Sinh của Gino Bartali”, cuốn sách mới của nhà báo thể thao Sergio Meda, được giới thiệu lần đầu trên toàn quốc tại Hội chợ Sách Turin.
Sergio Meda kể lại: “Cuộc gặp đầu tiên của tôi với Gino Bartali trùng với những ngày đầu tôi làm việc cho tờ Gazzetta dello Sport, chỉ ít ngày sau khi được nhận vào báo. Họ cử tôi đến cuộc đua Six-Day ở Milan, nơi Bartali đang chờ tôi trong khu kỹ thuật. Đó là năm 1973. Gino nhìn tôi đầy ngạc nhiên: ông chưa từng gặp hay nghe nói về tôi; ông thấy thật lạ khi họ gửi một người vô danh đến phỏng vấn mình. Tôi mở đầu không mấy suôn sẻ khi nói: ‘Thưa ông Bartali…’, và ông lập tức chỉnh tôi bằng một câu cụt lủn: ‘Trong môn đua xe đạp, chúng tôi đều xưng hô thân mật với nhau, không có nghi thức gì đâu.’”
Cuốn sách đi sâu vào chiều sâu tâm hồn của “Ginettaccio” — vốn nổi tiếng với tính cách mạnh mẽ và hay tranh luận — để khám phá nơi đó một tâm hồn vừa mang tinh thần Cát Minh vừa thấm đượm tinh thần Phan Sinh, được hướng dẫn bởi những giá trị đơn sơ nhưng vững bền của lòng trung thành và sự ngay chính. Đó là chân dung của một con người đức tin, người trong bóng tối của Thế Chiến thứ Hai đã trở thành một “người đưa thư nhân đạo”, đi từ Florence đến Assisi để cứu giúp những người Do Thái bị bách hại. Trong sự liên hệ với Đức ông Giuseppe Placido Nicolini, Giám mục Assisi, cùng cha Aldo Brunacci và cha Rufino Niccacci, Gino đã vận chuyển các giấy tờ giả được giấu trong khung xe đạp của mình, do nhà in Brizi ở Assisi thực hiện. Nhờ đó, ông đã góp phần cứu sống ít nhất 800 người Do Thái, những người nhờ các danh tính giả ấy mà tìm được nơi trú ẩn và thoát khỏi các cuộc trục xuất của chế độ Quốc xã – phát xít. “Việc lành thì cứ làm, chứ đừng nói ra” là phương châm sống của ông, một triết lý khiến ông âm thầm hành động để cứu mạng người, với cùng sự quyết liệt mà ông từng dùng để thách thức Coppi trên những đỉnh đèo hiểm trở nhất.
Một người chống phát xít trong thầm lặng, trung thành với lương tâm của mình, có khả năng biến chiếc xe đạp — biểu tượng của lao nhọc và cạnh tranh — thành khí cụ của tự do và ơn cứu thoát. Chính tình yêu tự do ấy đã khiến ông, vào năm 1936, xuất hiện tại Palazzo Venezia trước mặt Mussolini trong trang phục thường ngày, với huy hiệu Công Giáo Tiến Hành gắn rõ trên ve áo và không mặc áo đen của phát xít, bất chấp áp lực buộc ông phải gia nhập Đảng. Ngay cả những lời đe dọa cấm thi đấu hay tước hộ chiếu cũng không khuất phục được ông: chính sự mến mộ của công chúng đã bảo vệ và mang lại cho ông lòng can đảm cùng sức mạnh.
Cuốn sách quy tụ nhiều chứng từ của các cây bút lớn trong làng báo chí, người thân và những ai từng gần gũi với ông. Trên các trang báo Corriere della Sera, Indro Montanelli viết: “Bartali là De Gasperi của làng đua xe đạp, không phải vì ông thuộc cùng một đảng chính trị, nhưng vì ông được tạo nên từ cùng một chất liệu nhân bản. Ông không phải ‘một’ nhà vô địch, mà là ‘nhà’ vô địch, người duy nhất xem cuộc đua như một sứ mạng thánh thiêng mà mọi hoạt động hay thú vui khác đều phải hy sinh cho nó.”
Nhà báo Gianni Mura cũng viết: “Bartali chống phát xít bằng nền văn hóa của mình — một nền văn hóa nông dân, thực tế, không đến từ sách vở. Đức tin Công Giáo ăn rễ sâu nơi ông đủ để cho ông biết điều gì là thiện và điều gì là ác. Là một con người ngay thẳng, ông không thể chịu đựng những kẻ bắt nạt; vì thế, xét về phương diện nhân bản, ông hoàn toàn không thể hòa hợp với chủ nghĩa phát xít.”
Những lời của người con trai Andrea thật cảm động: “Khi ngồi lên yên xe, cha tôi như trở thành một với chiếc xe đạp của mình. Ông yêu quý nó đến mức mang cả vào phòng ngủ vì sợ ai đó phá hoại. Ông trò chuyện với nó, chăm sóc nó: đó là cuộc đời của ông, là công cụ lao động của ông.”
Làm cho câu chuyện này thêm sinh động là lời tựa của Francesco Moser, người gợi lại một Bartali ít ai biết đến: không phải một tượng đài xa cách và hoài niệm, nhưng là một sự hiện diện đầy nâng đỡ, luôn khích lệ các tài năng trẻ: “Khi tôi bắt đầu thi đấu, tôi chuyển đến vùng Tuscany, miền đất đã khai sinh sự nghiệp của tôi, và có cơ hội thường xuyên gặp Bartali. Ông luôn hỏi thăm về các tài năng trẻ và trao đổi với Vannucci, quản lý đội Bottegone ở Pistoia, nơi tôi từng thi đấu nghiệp dư vài năm. Tôi nhớ có lần trước khi xuất phát một cuộc đua, Bartali tiến lại gần và nói với tôi: ‘Tôi không có lời khuyên nào cho cậu cả; cậu có tâm thế đúng đắn rồi, cậu không bao giờ bỏ cuộc.’ Một số cua-rơ trẻ rất e dè trước ông: với họ, ông là một tượng đài; còn tôi xem ông như một gương sáng tuyệt vời, nhất là vì ông không giống những người khác, hơi khoe khoang và lúc nào cũng nói: ‘Thời của tôi…’ Ông thường xuyên tham dự các giải đua nhỏ, hay làm người phất cờ xuất phát; ông là một sự hiện diện đầy nâng đỡ trong một vùng đất nơi người ta phải biết giữ lửa đam mê xe đạp.”
Trong phần kết, Đức ông Domenico Sorrentino suy tư về hình ảnh sâu sắc và ít được biết đến của Gino Bartali, vượt lên trên huyền thoại thể thao. Bên cạnh người hùng của những bánh xe và “Người Công Chính giữa các Dân Tộc” vì đã giúp đỡ người Do Thái bị bách hại trong cuộc Shoah, hiện lên một con người có đời sống đức tin mãnh liệt nhưng kín đáo, người đã chọn không kể về các việc bác ái hay đời sống thiêng liêng của mình. Trong hành trình của Bảo tàng Ký Ức tại Assisi, do Marina Rosati khởi xướng và phụ trách, nhà nguyện riêng của Bartali trở thành biểu tượng cho chiều kích “vượt lên trên” nội tâm ấy: một đức tin sống trong âm thầm, nguồn mạch kín ẩn của sức mạnh luân lý và những chọn lựa can đảm của ông. Bài tiểu luận nhờ đó góp phần tái lập sự thống nhất nơi con người Bartali, cho thấy thể thao, tình liên đới và đời sống thiêng liêng nơi ông đều là biểu hiện của một ơn gọi nhân bản và Kitô giáo duy nhất nhưng sâu xa.
Tác giả: Sergio Meda
Nguồn: https://www.tuttobiciweb.it/article/2026/05/20/1779198258/cycling-gino-bartali-history-of-cycling-giro-d-italia-anti-fascism?lang=en
