“Bí quyết” Của Thánh Têrêsa Trong Việc Rèn Luyện Nhân Đức

 

 

Vị Tiến sĩ Hội Thánh này từng bay bổng, xuất thần và được chữa lành cách lạ lùng nhờ thánh Giuse. Nhưng con đường rèn luyện nhân đức của ngài thì lại đơn sơ hơn tất cả những điều ấy.

Khi nói đến việc rèn luyện các nhân đức, hầu hết chúng ta đều kinh nghiệm về một “kết quả nửa vời.” Chẳng hạn, suốt cuộc đời mình, chúng ta luôn ao ước trở nên kiên nhẫn và chín chắn hơn. Chúng ta muốn trở thành người biết cho đi hơn, quảng đại hơn với thời gian của mình và bớt quy hướng về bản thân. Sau rất nhiều năm liên tục xưng đi xưng lại cùng những tội lỗi giống nhau và lặp đi lặp lại quyết tâm vượt thắng chúng, chúng ta có thể thấy một chút tiến bộ, nhưng thật sự không nhiều như lẽ ra phải có, và lại càng thiếu tính bền vững. Chúng ta vẫn còn rất xa đích điểm của mình.

Việc vun trồng nhân đức không hề dễ dàng. Nó không đơn giản là bày tỏ những quan điểm “đúng đắn,” đọc những cuốn sách “đúng,” thuộc về một nhóm “đúng,” hay gồng mình để khơi dậy đủ loại ý chí. Nhân đức phát sinh từ con người nội tâm. Đó là vấn đề của nhân cách, và chỉ được hình thành qua nhiều năm tháng kỷ luật và nỗ lực, qua việc liên tục chọn điều thiện cho đến khi nó trở thành thói quen. Những giây phút biến hình trên đỉnh núi chỉ là sự khích lệ dọc đường; còn công việc thực sự lại diễn ra trong các thung lũng.

Trong nhiều năm, tôi không muốn làm công việc ấy, nên đã tìm kiếm những giải pháp thiêng liêng dễ dãi. Tôi nghĩ rằng Thiên Chúa chỉ cần chạm tay quyền năng của Ngài và biến tôi thành người nhân đức. Tôi không hiểu vì sao những người xung quanh dường như tiến bộ đều đặn trong việc hình thành các thói quen tốt, còn tôi thì chao đảo, có ngày đạt được mục tiêu và tuyên bố chiến thắng, chỉ để rồi hôm sau lại rơi vào những thói quen xấu cũ. Tôi cố bắt chước những người nhân đức mà tôi ngưỡng mộ, điều này tự nó không xấu, nhưng tôi đã bắt chước sai điều. Tôi không coi trọng kỷ luật vốn là động lực cho thành công của họ. Tôi muốn hưởng vinh quang, nhưng lại không trực giác được rằng lao nhọc chính là nền tảng của sự thiện hảo đang toả sáng nơi họ.

Nói cách khác, tôi tìm một “liệu pháp tức thì,” một cơn xuất thần thiêng liêng có thể biến đổi tôi chỉ sau một đêm. Tôi đã hoàn toàn hiểu sai cách mà nhân đức được hình thành.

Đọc thêm: Cách Thực Hiện Những Hy Sinh Nhỏ Bé Mỗi Ngày

Một vị thánh rất được yêu mến, nhưng theo tôi thường bị hiểu lầm trong điểm này, chính là thánh Têrêsa Avila. Tiểu sử của ngài, nói cách nhẹ nhàng, thật sinh động. Ngài thường trải qua những cơn xuất thần mãnh liệt mà ngài gọi là những “cuốn hút thiêng liêng,” một từ cho thấy mức độ choáng ngợp mà chúng gây ra. Trong những lúc ấy, thân thể ngài cứng đờ và lạnh toát; mạch đập ngừng lại và ngài trông như đã chết. Có một cơn xuất thần đặc biệt mạnh, trong đó ngài cảm thấy một thiên thần đâm mũi tên vàng xuyên qua tim mình. Sau này, ngài gọi đó là “sự xuyên thấu trái tim,” một kinh nghiệm để lại nơi ngài cơn đau kéo dài. Có thời gian, ngài mắc một căn bệnh khiến ngài bị liệt suốt ba năm, và chỉ được chữa lành nhờ lời chuyển cầu của thánh Giuse. Nhờ đời sống thánh thiện, ngài được giới quý tộc kính trọng và trở thành một lực lượng cải tổ mạnh mẽ trong Dòng Cát Minh.

Và, vâng, ngài còn thường… bay lên khỏi mặt đất.

Trong nhiều năm, khi cầu nguyện, ngài bất chợt bị nhấc bổng lên không trung. Trong tu viện, điều này gây xôn xao không ít, và chính thánh Têrêsa cảm thấy vô cùng xấu hổ. Ngài nài xin Thiên Chúa chấm dứt những lần bay bổng ấy để ngài và các chị em có thể cầu nguyện trong bình an. Trong lúc chờ đợi, ngài nhờ các nữ tu khác giữ chặt mình lại để không bị nhấc lên.

Giữa những phép lạ xuất thần ấy, thánh Têrêsa đã góp phần thành lập 32 đan viện mới. Ngài không phải là một phụ nữ lập dị bị gạt ra bên lề. Ngài có tài năng, có tổ chức và đầy nhiệt huyết. Ngày nay, ngài được tôn phong là thánh và là Tiến sĩ Hội Thánh, nghĩa là các trước tác của ngài được coi là có giá trị giáo huấn đặc biệt.

Vì sao ngài thường bị hiểu lầm

Sự hiểu lầm nằm ở chỗ này: chúng ta nghĩ rằng thánh Têrêsa trở nên vĩ đại nhờ những đặc sủng thiêng liêng. Chắc hẳn chính các thị kiến huyền nhiệm đã làm ngài khác biệt. Chắc hẳn chính các phép lạ đã giúp ngài đạt tới mức độ thánh thiện ấy. Và chúng ta tin rằng, để đạt được nhân đức như vậy, mình cũng cần những an ủi thiêng liêng tương tự.

Nhưng đó không phải là điều thánh Têrêsa dạy. Thật ra, ngài dạy điều ngược lại.

“Tôi không ước mong một lời cầu nguyện nào khác,” ngài viết, “ngoài lời cầu nguyện làm cho các nhân đức lớn lên trong tôi. Dù nó đi kèm với những cơn cám dỗ dữ dội, sự khô khan và thử thách khiến tôi trở nên khiêm nhường hơn, tôi vẫn coi đó là một lời cầu nguyện tốt.”

Ngài không những không tìm kiếm một giải pháp thiêng liêng nhanh chóng qua các dấu lạ và phép mầu, mà còn nhận ra chính sự khó khăn trong cầu nguyện lại là một hồng ân. Từ đó, ta hiểu rằng nhân đức nội tâm của ngài phát sinh từ một nguồn khác với điều chúng ta vẫn tưởng.

Đọc thêm: Nếu không có vị linh hướng này, Thánh Têrêsa Avila có lẽ đã không trở thành một vị thánh

Pháo hoa và ngọn lửa thật

Đây là một tin mừng. Không ai trong chúng ta có thể là thánh Têrêsa. Rất hiếm người, tôi nghĩ, từng bay bổng cách siêu nhiên hay có những thị kiến huyền nhiệm. Chúng ta không thể trông đợi những phép lạ như ngài đã trải nghiệm. Chúng ta không thể là ngài. Nhưng chúng ta có thể là chính mình. Tôi có thể là tôi. Bạn có thể là bạn.

Những lời cầu nguyện thường nhật của chúng ta – âm thầm, trung tín và không được ai chú ý – là tất cả những gì cần thiết để bắt đầu xây dựng nhân đức. Những thử thách mà Thiên Chúa trao cho từng người chính là nền tảng để hình thành nhân đức, vốn được tôi luyện qua cách chúng ta đáp lại cám dỗ, khô khan và thử thách.

Thánh Têrêsa không tìm kiếm những màn pháo hoa thiêng liêng. Ngài đón nhận chúng khi được ban, nhưng không bao giờ lẫn lộn chúng với công việc thực sự của sự tăng trưởng thiêng liêng.

Nếu chúng ta muốn xây dựng nhân đức, thì điều đó sẽ được thực hiện qua sự dấn thân bền bỉ trong những hành vi nhỏ bé hằng ngày: cầu nguyện khi không có cảm xúc, đối xử tử tế khi mệt mỏi, chu toàn bổn phận của mình, cư xử công bằng với những người chống đối ta. Chính những hành động âm thầm ấy – được thực hiện không vì phần thưởng nào khác, nhưng chỉ vì lòng yêu mến Thiên Chúa và ước muốn noi gương sự thiện hảo của Ngài – mới là nơi công trình thiêng liêng đích thực được hoàn thành. Đó là cách chúng ta đổi mới cuộc đời mình.

Nếu phải tóm lược giáo huấn của thánh Têrêsa về việc xây dựng nhân đức, thì có thể nói rằng điều ấy chủ yếu được thực hiện qua khiêm nhường, từ bỏ và tình yêu. Khi chúng ta tự hạ mình, sự thiện hảo của Thiên Chúa có thể lấp đầy chúng ta. Khi chúng ta từ bỏ những khát vọng ích kỷ, chúng ta được giải phóng để trở thành con người tốt đẹp nhất của mình. Khi chúng ta tập trung vào việc yêu mến Thiên Chúa, thì những lựa chọn hằng ngày nhằm làm đẹp lòng Ngài sẽ trở nên ngày càng tự nhiên hơn.

Đó là cách mà những người chật vật như chúng ta cuối cùng cũng có thể tiến bộ trong việc xây dựng nhân đức: noi gương thánh Têrêsa và kiên trì vun trồng tình yêu, không tìm kiếm những giải pháp thiêng liêng chóng vánh, nhưng ý thức rằng việc hình thành nhân đức là công trình của cả một đời người. Khi chúng ta chọn sống nhân đức ngay cả lúc không có cảm xúc, không có phần thưởng hay sự nhìn nhận nào, khi cám dỗ và thử thách vây quanh, thì chính lúc ấy nhân đức nở hoa.

 

Cha Michael Rennier