THÁNH ANGELUS THÀNH SICILY

THÁNH ANGELUS THÀNH SICILY
Linh mục, tử đạo

Theo truyền thống, thánh Angelus đã đến Sicilia cùng với các tu sĩ từ Núi Cát Minh di cư sang hòn đảo này. Tại đây, vào khoảng nửa đầu thế kỷ XIII, ngài đã chịu tử đạo tại Licata dưới tay những kẻ bị gọi là “vô đạo”. Chính vì được nhìn nhận là một vị tử đạo, người ta đã xây một nhà thờ ngay tại nơi ngài qua đời, và đặt thi hài ngài trên bàn thờ của nhà thờ ấy. Những dữ kiện ngắn gọn này được ghi lại trong Danh mục các Thánh, có niên đại vào cuối thế kỷ XIV hoặc đầu thế kỷ XV. Ngoài ra, một nguồn khác, được cho là do Nicholas Processi ghi lại khoảng năm 1370, còn nhắc đến việc Angelus từng đến Rôma. Từ những mảnh tư liệu ban đầu này, theo thời gian, nhiều chi tiết mang tính truyền thuyết đã được thêm vào, dần dần hình thành nên một bản tiểu sử đầy đủ.

Nổi bật trong số đó là bản tiểu sử do một người tên Henoch biên soạn, người được cho là tu sĩ Carmelite và từng giữ chức Thượng phụ Giêrusalem. Tuy nhiên, xét theo các sai sót và những dữ kiện niên đại trong tác phẩm, nhiều khả năng ông là một người Sicilia sống vào nửa đầu thế kỷ XV. Ông đã sử dụng nhiều nguồn khác nhau: các sử liệu về Palestine (như của William thành Tyre và James thành Vitry), các tác phẩm hạnh các thánh của truyền thống Biển Đức và Đa Minh, cũng như văn chương khải huyền thế kỷ XIV.

Những sai lầm trong tác phẩm của ông khá rõ: thiếu hiểu biết về địa lý Thánh Địa; cho rằng luật Dòng Cát Minh có từ năm 412 dưới thời Thượng phụ Albert, trong khi thực tế luật được ban muộn hơn, sau khi Angelus và em trai Gioan gia nhập Dòng khoảng năm 1204–1205; hoặc khẳng định rằng Giêrusalem vẫn thuộc Kitô hữu vào năm 1219. Bên cạnh đó còn có những chi tiết mang tính kỳ ảo, như việc một người trẻ được cứu khỏi hỏa ngục nhờ phép lạ của Angelus, hay việc nhắc đến một tổng giám mục Palermo tên Godfrey — người thực tế không tồn tại vào thời đó. Một số yếu tố niên đại khác dường như phản ánh bối cảnh lịch sử muộn hơn, như sau trận Kosovo (1389) hay các cuộc xâm lược vùng Balkan năm 1393.

Theo bản tiểu sử này, Angelus sinh ra trong một gia đình gốc Do Thái, cha mẹ tên là Jesse và Maria. Ngài và em trai Gioan đã được Đức Trinh Nữ tiên báo trong một lần hiện ra, sự kiện đã dẫn đến việc cha mẹ họ cải sang Kitô giáo. Khi mồ côi, hai anh em được Thượng phụ Nicodemus nuôi dạy cho đến năm 18 tuổi, rồi gia nhập Dòng Cát Minh tại tu viện Thánh Anna gần Cổng Vàng của Giêrusalem, nơi họ sinh ra. Sau thời gian tập tu, họ lên Núi Cát Minh và sống đời khổ hạnh nghiêm ngặt suốt mười năm.

Angelus sớm được cho là có những quyền năng kỳ diệu, gợi nhớ đến các ngôn sứ Êlia và Êlisa: làm nổi chiếc rìu rơi xuống nước, băng qua sông Giođan mà chân không ướt, chữa lành người phong cùi, cho kẻ chết sống lại, và khiến lửa từ trời xuống. Năm 28 tuổi, sau khi chịu chức linh mục tại Giêrusalem, ngài lui vào sa mạc Bốn Mươi Ngày để sống đời cầu nguyện và sám hối trong suốt năm năm.

Kết thúc thời gian này, Đức Kitô hiện ra trong một thị kiến và sai ngài sang Sicilia để hoán cải một người tên Berengarius, kẻ đã sống trong tội loạn luân với chính chị mình. Trước đó, Angelus được truyền phải ghé Alexandria để nhận các thánh tích. Khi cầu xin cho Giêrusalem, ngài được mặc khải về tương lai của Thành thánh, của Đất Hứa và của Kitô giáo tại Ai Cập, Tiểu Á và Nam Âu.

Sau khi trở lại Giêrusalem – nơi em trai của ngài là Gioan lúc này đã là thượng phụ – Angelus giảng dạy cho một đám đông lên đến 60.000 người. Sau đó, cùng với ba người bạn, ngài đến Alexandria và nhận các thánh tích từ Thượng phụ Athanasius. Ngài khởi hành sang Sicilia vào ngày 1 tháng 4 năm 1219 trên một con tàu Genova. Gần Sicilia, tàu của ngài bị các chiến thuyền Saracen tấn công. Theo truyền thống, lời cầu nguyện của ngài đã khiến lửa từ trời xuống tiêu diệt 70 kẻ tấn công, còn khoảng 300 người khác bị mù, nhưng phần lớn đã được chữa lành sau khi hoán cải.

Sau khi ghé Messina, Angelus đến Civitavecchia, trao lại các thánh tích cho Frederic de Chiaramonte, rồi tiếp tục đến Rôma. Tại đây, trong chuyến viếng thăm các nơi thánh, ngài gặp thánh Phanxicô và thánh Đa Minh tại Đền thờ Laterano. Truyền thống kể rằng trong dịp này, Angelus đã tiên báo dấu thánh cho Phanxicô, còn Phanxicô thì báo trước cái chết tử đạo của ngài. Trở lại Sicilia, Angelus lưu lại Palermo, giảng thuyết trong bốn mươi ngày, rồi tiếp tục hành trình đến Agrigento và sau cùng là Licata.

Tại Licata, Angelus kiên trì tìm cách hoán cải Berengarius, nhưng điều này chỉ khiến người ấy thêm tức giận. Ngày 5 tháng 5 năm 1220, khi Angelus đang giảng cho khoảng 5.000 người gần nhà thờ thánh Philipphê và Giacôbê bên bờ biển, Berengarius đã dùng gươm chém ngài trọng thương năm nhát. Trước khi qua đời, Angelus tha thiết kêu gọi mọi người đừng báo thù cho mình. Sau đó, ngài hiện ra với tổng giám mục Palermo để xin được an táng; việc mai táng diễn ra tám ngày sau, kèm theo nhiều dấu lạ.

Dù bản tiểu sử của Henoch chứa đựng nhiều yếu tố không đáng tin, một vài chi tiết trong đó vẫn được xác nhận bởi các nguồn khác. Tuy nhiên, rõ ràng tác giả đã kết hợp những dữ kiện có thật với trí tưởng tượng để tạo nên một câu chuyện phong phú.

Việc tôn kính

Việc tôn kính thánh Angelus đã xuất hiện từ thế kỷ XIV và nhanh chóng lan rộng trong Dòng Cát Minh cũng như trong dân chúng. Năm 1498, Tổng tu nghị của Dòng đã quy định phải tưởng niệm ngài hằng ngày trong các tu viện. Đến năm 1564, lễ kính của ngài được cử hành với tuần bát nhật trọng thể.

Thánh tích của ngài được bảo quản và tôn kính tại Sicilia, đặc biệt là tại Palermo và Licata. Năm 1626, ngài được tôn phong là bổn mạng của thành Palermo. Ngoài ra, một lễ kính khác vào tháng Tám cũng được thiết lập để tạ ơn vì thành được giải thoát khỏi dịch hạch.

Nghệ thuật thánh

Trong nghệ thuật, Angelus thường được thể hiện trong tu phục Cát Minh, với các dấu chỉ tử đạo như gươm, dao găm hoặc cành thiên tuế. Hình ảnh của ngài xuất hiện trong nhiều tác phẩm hội họa từ thế kỷ XV trở đi.

Truyền thuyết và lòng đạo bình dân

Nhiều địa danh tại Sicilia gắn liền với tên tuổi của ngài, như các hang động, dấu chân trên đá hay những nguồn nước được cho là phát sinh từ phép lạ của ngài. Tại Licata, nơi ngài chịu tử đạo, lòng sùng kính đặc biệt mạnh mẽ: ngài là bổn mạng của thành phố, và lễ kính ngày 5 tháng 5 hằng năm vẫn được cử hành long trọng với nhiều phong tục truyền thống như rước kiệu, dâng lễ vật và các nghi thức dân gian.